Erişkin Psikiyatri Polikliniği - Bipolar Bozukluk

Bipolar Bozukluk

Bipolar bozukluk diğer adları ile manik depresif bozukluk ve iki uçlu bozukluk kişinin işlevsellliğini ve yaşam kalitesini etkileyen önemli bir psikiyatrik hastalıktır. Adından da anlaşılacağı üzere bu hastalığa sahip kişilerde duygudurum dönemsel olarak iki uçta değişiklikler göstermektedir. Bu uçlar depresyon ve mani dönemleri olarak adlandırılmaktadır. Aslında günlük yaşam içerisinde duygudurumumuzda yaşanan günlük olaylara tepkisel değişkenlikler yaşanabilmesi olağandır. Ancak bipolar bozuklukta yaşanan bu durumdan farklıdır. Bipolar bozuklukta yaşanan depresyon ya da mani dönemi, günlük stresörle birebir tam bağlantılı olmayıp uzun sürer ve kişinin iş, okul, aile ve sosyal çevredeki işlevselliğini bozacak düzeydedir.

Depresyon dönemi özellikleri nelerdir?

  • Önceden zevk alınan aktivitelere karşı ilgi, istek kaybı
  • Önceden zevk alınan aktiviteler yapılsa bile zevk alamama durumu
  • Mutsuz, çökkün, üzgün hissetme
  • Uyku düzeninde bozulma (artma ya da azalma)
  • İştah düzeninde bozulma (artma ya da azalma)
  • Dikkat, konsantrasyon ve bellek bozuklukları
  • Suçluluk duyguları, özgüvende azalma
  • Suicid (İntihar) düşünceleri

Mani dönemi özellikleri nelerdir?

  • Uyku gereksiniminde azalma, kişi az uyumasına karşın çok enerjik ve canlıdır.
  • Konuşma hızı ve miktarında artma
  • Hareketlilik ve enerjide artış
  • Düşüncelerin hızlanması
  • Para harcamada artış
  • Özgüvende ve gelecek planlarında artış
  • Dürtüsel davranışlarda artış (Kişiye zarar verebilecek, sonucu düşünülmeden yapılan, riskli davranışlar)
  • Durumla eş olmayan mutluluk hali
  • Manik dönemde özellikle de başlangıç aşamasında kişi kendisini enerjik, canlı, mutlu, her şeyi yapabilecek güçte hissettiği için bu süreci hastalık olarak kabul etmez ve tedaviye başvurmaz. Hatta yakınlarının tedavi önerilerini ısrarla reddederler. Ancak belirtilere erken aşamada müdahale edilmezse şiddeti artar.

Bipolar depresyon ile Unipolar depresyon arasında nasıl bir fark vardır?

Bipolar depresyon hastaları şu an depresyon belirtileri yaşasalar da geçmişlerinde bir dönem mutlaka bir manik dönem geçirmişlerdir. Unipolar hastalarda ise geçirilmiş manik dönem yoktur. Hasta sadece depresyon dönemi geçirmiştir ya da geçiriyordur.

Hipomanik dönem nedir?

Mani dönemi belirtilerine benzerlik gösteren özelliklerin olduğu ancak daha belirtilerin daha hafif olduğu bir dönemdir. Bu dönem manik dönem kadar psikotik özelliklerin (gerçeği değerlendirme yetisinde bozulmaların olması) olma riski yoktur. Suicid (intihar), ajitasyon gibi istenmeyen olumsuz sonuçlar mani döneminde görüldüğü sıklıkta görülmez. Ancak hasta hipomanik dönemde yani şikâyetlerin daha hafif olduğu dönemde tedavi edilmezse manik döneme hızlıca geçiş olur.

Bipolar Bozuklukta tıbbi incelemeler gerekir mi?

Bipolar bozukluğun ortalama başlangıç yaşı 15-30 yaş aralığıdır. Eğer bu yaş grubunun dışında başlar ise altta yatan başka tıbbi bir neden var mı diye mutlaka araştırma yapılmalıdır.

Bu yaş grubunda bile başlasa bazı tıbbi durumlar duygudurum bozukluklarını tetikleyebildiklerinden tiroid fonksiyon testleri, B12 vitamini, folik asit, D vitamini, Anemi açısından inceleme yapılmalıdır. İlaç kullanan hastalarda karaciğer, böbrek, tiroid fonksiyon testleri takip edilmelidir.

Bipolar Bozukluk tedavi olur mu?

Bipolar bozukluk tedavisi uzun bir süreçtir. Bu süreç içinde kişi düzenli doktor ve terapi görüşmelerine devam eder, ilaçlarını düzenli kullanır, tedavi için çaba harcarsa ve aile, sosyal desteği de iyi ise tedavinin iyi gitmemesi için bir neden yoktur. Ancak en doğru ve düzenli tedavi de bile ataklar olabilir. Önemli olan atakla ilgili belirtiler atağa dönüşmeden yakalanabilirse hızlı müdahale ile tedavi edilebilir. Ancak atak gelişse bile atağa yönelik etkin tedaviler bulunmaktadır. Uzun vadedeki amaç atakların sayısı ve sıklığını azaltmak olacaktır.

Bipolar Bozukluk nasıl tedavi edilir?

  • Öncelikle farmakolojik tedavi bozulan beyin kimyasını düzenlemeye yönelik olarak uygulanır.
  • Duygudurum düzenleyici ilaçlar
  • Antipsikotik ilaçlar
  • Antidepresan ilaçlar

Üç ana başlıkta uygulanan ilaç grubudur.  Akut tedavi ve koruyucu tedavi şeklinde tedavi planlanır. Akut tedavi o anki atağı hızlıca tedavi etmeye yönelik tedavidir. Koruyucu tedavi de bu hastalığın tekrarlayabilen doğasına yönelik kişiyi tekrar bir atak geçirmekten koruyan tedavidir. Valpoik asit, Lityum, Karbamazepin, Okskarbazepin, Gabapentin vb. duygudurum düzenleyici ilaçlar koruyucu tedavide ana olarak kullanılır. Depresif ya da manik atakta kişinin belirtilerine uygun ilaçlar tedaviye eklenerek atağın tedavisi düzenlenir. Tedavi de hastanın yakın takibi duygudurum değişikliklerine müdahale için önemlidir. Kişinin kendisinin ve yakınlarının hastalık ve uyarıcı belirtiler hakkında bilinçlendirilmesi tedavinin önemli bir kısmıdır. Kişi ya da çevresi atağın başlama belirtileri yani uyarıcı belirtileri görebildiği takdirde tedavi ekibi ile iletişime geçtiğinde atak başlangıç aşamasında yakalanarak hızla tedavi edilebilir. Psikoeğitim yanı sıra psikoterapi de tedavide önemli bir parçadır. Yine stresörlerle baş etme, farkındalık becerilerini geliştirmeye yönelik terapiler ayrıca özellikle bipolar bozuklukta kullanılan sosyal ritm terapisi, kişinin kendisinin ya/ ya da ailelerin katıldığı grup terapileri de etkili olabilmektedir. Biyolojik tedavilerden Elektrokonvulzif tedavi (EKT), Manyetik uyarım tedavisi (TMU) ilaç tedavisini güçlendirmek için önemlidir. Tedaviye direnci olan hastalarda, hamile hastalarda, intihar riski yüksek, ajitasyonu fazla olan hastalarda hızlı müdahale sağlaması açısından önemlidir.

Bipolar Bozuklukta hastaneye yatış gerekir mi?

Depresyon ya da mani döneminde belirtilerin çok şiddetlendiği durumda hızlı müdahale edebilmek için gerekebilmektedir. İntihar düşünceleri, ajitasyon ve tedavi reddi olan durumlarda yatış ile tedavi planlanabilmektedir.  Ayrıca psikotik belirtiler duruma eşlik ediyor ve hasta tedavi olmayı reddediyor ise gerekebilmektedir. Bipolar bozukluğun yanı sıra başka psikiyatrik ve başka tıbbi hastalıklar da duruma eklendiğinde tabloya bir bütün şeklinde müdahale edilebilmesi ve tedavi direncinin de aşılabilmesi için gerektiği durumlarda yatış planlanabilmektedir.

Bipolar Bozuklukta ambulans ile hastanın alınarak tedavi yapılmasını gerektiren durumlar var mıdır?

Hastalık çok şiddetlendiğinde, kişinin gerçeği değerlendirme yetisi bozulup psikotik tablo eşlik ettiğinde, intihar ve ajitasyon riski olduğunda ve bunlar eşlik etmesine karşın tedaviyi ısrarla reddettiğinde aile ile görüşülerek ailenin onayı ve resmi süreçler hazırlanarak hastanın kendisine zarar vermesini engellemek ve gereken tedaviyi uygulayabilmek için ambulans ile alınarak yatış planlanabilir.

Bipolar Bozukluk ile ilgili hastaya destek için ailenin bilmesi gerekenler nelerdir?

Bipolar bozukluk kişinin elinde olmayan tıbbi bir hastalıktır. 

Hastalığı öğrenip bilerek yakınınıza yardımcı olabilirsiniz.

Bu hastalık düzenli tedavi ve takiple tedavisi sürdürülmesi gereken uzun soluklu bir hastalıktır.

Hastanın hastalık döneminde yaptığı davranışlar, söylediği sözler hastalığından kaynaklanmaktadır, kişilik ile ilgisi yoktur. Bunları kişiselleştirip tepki vererek çatışmaya girmeyin.

Hastayı ilaçları düzenli alma konusunda yüreklendirmelisiniz ama ısrardan kaçınmalısınız.

Hastanızın ilaç kullanmadığını görürseniz ilaç kullanmak tedaviye devam konularında ikna edip, doktoru ile iletişime geçmelisiniz.

Atak dönemi ile ilgili uyarıcı belirtileri doktorunuzdan ayrıntılı öğrenerek bu belirtiler gelişmeye başladığı anda tedaviye yönlendirmelisiniz ve doktoru ile irtibata geçmelisiniz.

Yakınınızı hastalığı ile yargılayıcı ve suçlayıcı bir tavır göstermeyin, kimse hasta olmak istemez. Önemli olan kısmı nasıl baş edileceğidir.

Bipolar bozukluk tedavisi olan bir hastalıktır. Ancak uzun bir tedavi süreci olduğunu bilmek önemlidir.

Bu süreçte siz de psikolojik olarak yorulabilirsiniz. Kendiniz de bir destek almayı planlayabilirsiniz.